ಭಾರತವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ದೇಶ. ಇಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಚ್ಚರಿಯ ಗುಹೆಗಳೂ ಸಹ ಅನೇಕ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಅಜಂತಾ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳು ದೇಶದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿವೆ. ಈ ಗುಹೆಗಳು ಅರಣ್ಯಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಭೂತಕಾಲದ ಜೀವನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಅಪರೂಪದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಇತಿಹಾಸ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಹಸವನ್ನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸುವವರು ಈ ಐದು ಗುಪ್ತ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
1. ಬರಾಬರ್ ಗುಹೆಗಳು, ಬಿಹಾರ
ಬಿಹಾರದ ಜೇಹಾನಾಬಾದ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 25 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಾಬರ್ ಗುಹೆಗಳು ಇವೆ. ಇವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಿಲಾಕತ್ತರ ಗುಹೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕ ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ ದಶರಥ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.
ಗುಹೆಗಳ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಮೃದುವಾದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳು ಆ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿವೆ. ಕೆಲ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಗುಹೆಗಳು ಅಜಂತಾ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಳೆಯವು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಬೌದ್ಧ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಚಿಂತನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ.
2. ಜೋಗಿಮಾರಾ ಮತ್ತು ಸೀತಾಬೆಂಗಾ ಗುಹೆಗಳು, ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ
ಛತ್ತೀಸ್ಗಢದ ರಾಮಗಢ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದ ರಾಮಗಢ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಅಪರೂಪದ ಗುಹೆಗಳು ಇವೆ. ಈ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು “ಹಾಥಿಪೋಲ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಕಾರದ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಬೇಕು.
ಈ ಗುಹೆಗಳ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನಾಟಕ ಅಥವಾ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಡೆದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
3. ಉದಯಗಿರಿ ಮತ್ತು ಖಂಡಗಿರಿ ಗುಹೆಗಳು, ಒಡಿಶಾ
ಭುವನೇಶ್ವರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಉದಯಗಿರಿ ಮತ್ತು ಖಂಡಗಿರಿ ಗುಹೆಗಳು ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಾಚೀನ ಧ್ಯಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮೇಘವಾಹನ ವಂಶದ ರಾಜ ಖಾರವೇಲ ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಇವು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು.
ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಆನೆ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನವು ಆ ಕಾಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಜೈನ ಮುನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.
4. ಬಾದಾಮಿ ಗುಹೆಗಳು, ಕರ್ನಾಟಕ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾದಾಮಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ಗುಹೆಗಳು ಕೆಂಪು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಅದ್ಭುತ ಕಲೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನೇ ರಿಂದ 8ನೇ ಶತಮಾನ ನಡುವೆ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಗುಹೆಗಳಿದ್ದು, ಮೊದಲ ಗುಹೆ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ 18 ಕೈಗಳ ನಟರಾಜ ಮೂರ್ತಿ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಗುಹೆಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕನೇ ಗುಹೆ ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ.
5. ಪಾಂಡವಲೆನಿ ಗುಹೆಗಳು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಶಿಕ್ ನಗರವನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡುವ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಪಾಂಡವಲೆನಿ ಗುಹೆಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1ನೇ ರಿಂದ 3ನೇ ಶತಮಾನ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 24 ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳಿದ್ದು, ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಈ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಏರಿಗೆಯ ಹಾದಿ ಇದ್ದರೂ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ದೃಶ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗದಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಶಾಂತ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಸಾರಾಂಶ:
ಭಾರತದ ಈ ಗುಪ್ತ ಗುಹೆಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಹಸ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗರೂ ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡಲೇಬೇಕು.